وجود یک فکر ناخواسته، حتی اگر ترسناک یا خلاف ارزشهای فرد باشد، به معنای میل یا قصد انجام آن نیست.
وسواس و اجبار چه هستند؟
وسواسها افکار، تصاویر یا تکانههای ناخواسته و تکرارشوندهاند که اضطراب یا ناراحتی ایجاد میکنند.
اجبارها رفتارها یا اعمال ذهنیای هستند که فرد احساس میکند برای کمکردن اضطراب یا جلوگیری از یک پیامد باید انجام دهد.
نمونهها:
- ترس از آلودگی و شستن مکرر
- شک درباره قفل، گاز، پیام یا اشتباه و چککردن مکرر
- ترس از آسیبزدن به کسی و مرور ذهنی برای اطمینان
- افکار مذهبی یا اخلاقی ناخواسته و تلاش برای «خنثیکردن» آنها
- نیاز به تقارن، شمارش یا انجام کار به شکل خاص
- پرسیدن مکرر «مطمئنی اتفاقی نمیافتد؟»
- جستوجوی اینترنتی مکرر برای رسیدن به یقین
«وسواس فکری بدون وسواس عملی» واقعاً بدون اجبار است؟
اصطلاح عامیانه «Pure O» برای افرادی استفاده میشود که اجبار واضح بیرونی ندارند. اما در بسیاری از موارد، اجبارها ذهنی یا نامرئی هستند: مرور خاطره، تحلیل نیت، مقایسه احساسات، تکرار جمله، دعا، یا اطمینانخواهی.
شناخت همین رفتارهای پنهان مهم است، چون فرد ممکن است فکر کند «من فقط زیاد فکر میکنم» در حالی که وارد چرخه وسواس–اجبار شده است.
چرا اطمینانگرفتن حال را بدتر میکند؟
وقتی میپرسی «مطمئنی دستم آلوده نیست؟» و کسی جواب میدهد «صددرصد نه»، اضطراب برای مدتی پایین میآید. همین کاهش فوری به مغز یاد میدهد دفعه بعد هم برای آرامشدن به اطمینان نیاز دارد.
در درمان، هدف این نیست که درمانگر اطمینان کامل بدهد؛ هدف افزایش توان تحمل عدم قطعیت طبیعی زندگی است.
درمان اصلی OCD چیست؟
یکی از مهمترین درمانهای روانشناختی OCD، مواجهه و جلوگیری از پاسخ (ERP) است؛ شکلی تخصصی از CBT.
در ERP فرد بهتدریج با موقعیتی که وسواس را فعال میکند روبهرو میشود و تمرین میکند اجبار معمول را انجام ندهد یا به تأخیر بیندازد. این کار با برنامه، رضایت و سلسلهمراتب انجام میشود.
برای بعضی افراد، داروهای خاص ضدافسردگی نیز بخشی از درمان هستند و انتخاب و تنظیم آنها باید توسط پزشک انجام شود.
آیا باید درباره افکار ترسناکم به درمانگر بگویم؟
در OCD، افکار مربوط به آسیب، مسائل جنسی، مذهب، رابطه یا هویت میتوانند بهقدری شرمآور باشند که فرد سالها آنها را پنهان کند. درمانگر آشنا با OCD میداند که محتوای فکر بهتنهایی نشاندهنده نیت یا شخصیت فرد نیست.
البته ارزیابی خطر واقعی همیشه بخشی از کار حرفهای است؛ اما این ارزیابی با قضاوت اخلاقی فرق دارد.
وسواس با کمالگرایی یا «شخصیت وسواسی» یکی نیست
علاقه به نظم یا کمالگرایی بهتنهایی OCD نیست. همچنین اختلال شخصیت وسواسیـاجباری (OCPD) تشخیصی جدا از OCD است و الگوی متفاوتی دارد. در OCD، افکار و اجبارها معمولاً برای فرد مزاحم و ناخواستهاند.
پژوهش جدید: وقتی OCD به درمانهای معمول پاسخ نمیدهد
برای موارد شدید و مقاوم به درمان، پژوهش درباره روشهای نورومدولاسیون مانند تحریک عمقی مغز (DBS) ادامه دارد و متاآنالیزهای جدید کاهش علائم را در گروههای منتخب گزارش کردهاند.
این درمان برای OCD معمول یا خط اول نیست؛ یک مداخله تخصصی برای موارد بسیار شدید و مقاوم است. ارزش این پژوهش بیشتر در این است که نشان میدهد دانش ما درباره مدارهای مغزی OCD در حال دقیقترشدن است.
