بسیاری از رفتارهای دشوار بخشی از رشد طبیعیاند.
چه نشانههایی ارزش بررسی دارند؟
وقتی یک تغییر شدید، ماندگار یا مختلکننده است، بهتر است بیشتر بررسی شود. برای مثال:
- اضطراب یا ترسی که جلوی مدرسه، خواب یا فعالیتهای معمول را میگیرد
- افت قابلتوجه و جدید در عملکرد
- پرخاشگری شدید یا مکرر
- کنارهگیری غیرمعمول از دوستان و بازی
- شکایتهای جسمی مکرر همراه با استرس
- مشکلات خواب ماندگار
- رفتارهایی که نسبت به سن بهطور واضح پسرفت کردهاند
- اضطراب جدایی شدید
- مشکل قابلتوجه در توجه، یادگیری یا رفتار در چند محیط
- صحبت درباره مرگ، خودآسیبی یا بیارزشی
- تغییر مهم پس از تروما، مهاجرت، مرگ یا جدایی والدین
یک علامت بهتنهایی تشخیص نمیدهد؛ الگو و زمینه مهماند.
آیا کودک باید خودش در جلسه حرف بزند؟
بسته به سن و مشکل، درمان کودک میتواند ترکیبی از کار مستقیم با کودک و کار با والدین باشد. کودک کوچک ممکن است احساس و الگوهایش را بیشتر از طریق بازی، نقاشی و رفتار نشان دهد تا گفتوگوی انتزاعی.
در بسیاری از مشکلات رفتاری و اضطرابی، مشارکت والدین بخش مهم درمان است. گاهی مؤثرترین تغییر از اینجا شروع میشود که والد یاد میگیرد چگونه به رفتار پاسخ دهد، تقویت مثبت بسازد یا چرخه اضطراب را ناخواسته حمایت نکند.
بازیدرمانی چیست و آیا برای همه کودکان مناسب است؟
بازی زبان طبیعی بسیاری از کودکان است و میتواند ابزار درمانی مهمی باشد. اما «بازیدرمانی» یک جواب عمومی برای هر مشکل نیست.
نوع مداخله باید بر اساس سن، مسئله و شواهد انتخاب شود. برای مثال در مشکلات رفتاری، برنامههای آموزش والدین و parent management training پشتوانه پژوهشی قابلتوجهی دارند. در اضطراب کودک، CBT با اجزای متناسب با سن میتواند مفید باشد.
اگر کودکم اضطراب دارد، بهتر است همیشه آرامش کنم؟
حمایت مهم است، اما والد ممکن است ناخواسته به اجتناب کمک کند. مثلاً اگر کودک از مدرسه مضطرب است و هر بار با اولین اضطراب اجازه میگیرد نرود، مغز او فرصت یادگیری «میتوانم از پسش بربیایم» را از دست میدهد.
درمان میتواند به والد یاد بدهد چگونه همدلی کند و همزمان کودک را به قدمهای تدریجی و مناسب سن تشویق کند.
پرخاشگری همیشه یعنی کودک «عصبانی» است؟
رفتار پرخاشگرانه میتواند دلایل مختلفی داشته باشد: مهارت پایین تنظیم هیجان، ADHD، مشکل یادگیری، اضطراب، خواب ناکافی، تروما، تعارض خانوادگی یا الگویی که ناخواسته تقویت شده است.
به همین دلیل فقط گفتن «خشمش را تخلیه کند» کافی نیست. باید کارکرد رفتار را فهمید.
کودک و جدایی والدین
بهتر است کودک تا حد ممکن از جنگ بزرگسالان بیرون بماند. استفاده از کودک برای انتقال پیام، پرسوجو درباره والد دیگر یا مجبورکردن او به انتخاب طرف میتواند فشار زیادی ایجاد کند.
کودک نیاز دارد بداند:
- جدایی تقصیر او نیست
- هر دو والد در صورت امنبودن رابطه همچنان والد او هستند
- برنامه زندگی تا حد ممکن قابلپیشبینی است
- اجازه دارد هر دو والد را دوست داشته باشد
کودک مهاجر؛ دو زبان، دو فرهنگ، چند تغییر همزمان
تغییر زبان، مدرسه، خانه، دوستان و نزدیکی با خانواده بزرگ میتواند برای کودک فشار زیادی باشد. بعضی کودکان سریعتر از والدین زبان جدید را یاد میگیرند و حتی نقش «مترجم خانواده» میگیرند؛ این تغییر نقش میتواند پیچیده باشد.
همچنین نباید تفاوت زبان یا فرهنگ را سریعاً اختلال یادگیری یا رفتاری فرض کرد. ارزیابی باید با سابقه زبانی و فرهنگی کودک هماهنگ باشد.
پژوهشهای جدید چه میگویند؟
متاآنالیزهای اخیر از برنامههای آموزش والدین برای کاهش برخی مشکلات رفتاری کودک حمایت کردهاند. پژوهشهای تصویربرداری نیز نشان دادهاند CBT در کودکان مبتلا به اضطراب فقط گزارش ذهنی آنها را تغییر نمیدهد؛ تغییرهایی در الگوهای فعالیت مغزی مرتبط با تنظیم هیجان نیز مشاهده شده است.
این یافتهها جالباند، اما اسکن مغز ابزار معمول برای تشخیص یا انتخاب درمان اضطراب کودک نیست.
چه زمانی وضعیت فوری است؟
اگر کودک درباره آسیبزدن به خود یا دیگری صحبت میکند، رفتار خودآسیبزن دارد، در معرض سوءاستفاده یا خشونت است، یا تغییر شدید و ناگهانی در وضعیت روانی دارد، ارزیابی فوری لازم است.
