توجه آگاهی که تحت عنوان مراقبه نیز شناخته میشود مهارت ارزشمندی است که هزاران سال در میان بسیاری از ادیان جهان نظیر اسلام، بودا و مسیحیت آموزش داده شده است.
پژوهش ها نشان داده اند که توجه آگاهی در کاهش احتمال بروز افسردگی اساسی، کاهش علائم اضطراب، درد مزمن، پرخوری افراطی و نیزافزایش تحمل افراد نسبت به آشفتگی و افزایش سطح آرامش مؤثرند.
می توان گفت توجه آگاهی توانایی آگاه شدن از افکار، هیجانات، احساسات بدنی و رفتارها در لحظه حال است بدون آنکه در مورد خودمان یا تجاربمان قضاوت یا انتقادکنیم.
آیا تاکنون این عبارات را شنیده اید؟ "در زمان حال زندگی کن" و یا "حواست را جمع کن". هر دوی این عبارتها به شیوه های متفاوت این مفهوم را میرسانند که "آگاهانه به آنچه در پیرامون تو میگذرد توجه کن". اما انجام این کار همیشه به سادگی امکان پذیر نیست، زیرا در هر لحظه از زمان احتمال دارد شما در حال تفکر، احساس، ادراک و یا انجام خیلی کارها باشید. مثلا همینطور که در حال رانندگی هستید ممکن است در حال فکر کردن به اتفاقی که روز قبل افتاده نیز باشید، همزمان احساس غم یا شادی کنید و... حقیقت این است که هیچ کسی در تمام اوقات صددرصد توجه آگاهانه ندارد. اما به خاطر داشته باشید که هر چه بیشتر یاد بگیرید که آگاهانه توجه داشته باشید، کنترل بیشتری بر روی زندگی خود خواهید داشت. به یاد داشته باشید که زمان هرگز باز نخواهد ایستاد و هر لحظه از زندگی شما متفاوت از قبل خواهد بود. به همین علت، این موضوع اهمیت دارد که یاد بگیرید «در هر لحظه از زمان» آگاه باشید. به عنوان مثال، هنگامی که شما خواندن این جمله را تمام کنید، لحظهای که تازه خواندن آن را شروع کرده بودید به اتمام رسیده است و در نتیجه لحظهای که شما در آن قرار دارید، متفاوت از قبل است. در حقیقت، شما اکنون متفاوت از قبل هستید. سلولهای بدنتان نیز دائماً در حال مردن و جایگزین شدن هستند، بنابراین از لحاظ جسمانی نیز شما در حال تغییر و متفاوت شدن هستید. توجه به این نکته نیز به همان اندازه اهمیت دارد که افکار، احساسات، ادراک و اعمال شما نیز هرگز در همه موقعیتها یکسان نبوده است، بلکه آنها نیز در شرایط مختلف متفاوت هستند.
بر همین اساس، این نکته حائز اهمیت است که شما یاد بگیرید نسبت به چگونگی تغییر پیدا کردن تجربیاتتان در هر لحظه از زندگی، توجه آگاهانه پیدا کنید و سرانجام برای این که در لحظه حاضر، هشیاری کاملی نسبت به تجربیات خود پیدا کنید، ضروری است که این کار را بدون قضاوت کردن در مورد خود، موقعیت و یا سایر افراد انجام دهید. این عمل را «پذیرش» مینامند. پذیرش به معنی تحمل پدیده بدون هرگونه قضاوت در مورد آن و یا تلاش برای تغییر دادن آن است.
توجه به این موضوع ضروری است زیرا وقتی شما در حال قضاوت کردن درباره خودتان، تجربهتان و یا فرد دیگری هستید، در این صورت شما دیگر به معنای واقعی به آنچه که در آن لحظه میگذرد، توجهی ندارید. برای مثال، افراد زیادی وجود دارند که اغلب اوقات در مورد خطاهایی که در گذشته مرتکب شدهاند، تأسف میخورند و یا از اشتباهاتی که ممکن است در آینده دچار آن شوند، احساس نگرانی میکنند؛ اما آنها از این نکته غافلند که وقتی در حال انجام چنین کاری هستند، دیگر قادر به متمرکز شدن بر وقایع همان لحظه نیستند و ذهنشان جای دیگری پرسه میزند. در نتیجه، این گونه افراد دائماً در زمان گذشته و یا آیندهای زجرآور، گیر میکنند و زندگی برای آنها به سختی میگذرد.
بنابراین بار دیگر با هم مرور میکنیم که توجهآگاهی به معنای توانایی توجه آگاهانه نسبت به افکار، هیجانات، ادراکهای جسمانی و اعمال ـ در لحظه حال ـ بدون هرگونه قضاوت و یا انتقاد درباره خودمان و یا تجربههایمان است.